Panduan Ejaan Bahasa Kelantan/Digraf ⟨ae⟩ untuk E Taling Luas

Digraf ⟨ae⟩ untuk E Taling Luas

Berikut contoh E taling luas [ɛ] yang ditulis sebagai ⟨ae⟩ dalam perkataan Bahasa Melayu Kelantan:

Melayu	Kelantan	Sebutan (AFA)
cagu	sbayae	[sba.jɛ]
kerja beramai-ramai	bratae	[bɣa.tɛ]
sempat	dae	[dɛ]
kehendak	èrae	[ɛ.ɣɛ]
pelamin	mmajaengae	[mːa.d͡ʒɛ.ŋɛ]

Bunyi apa sahaja yang tukar ke ⟨ae⟩?

⟨-am⟩, ⟨-an⟩, ⟨-ang⟩ → ⟨-ae⟩

Semua perkataan yang berakhir dengan ⟨-am⟩, ⟨-an⟩ atau ⟨-ang⟩ ditukarkan kepada ⟨-ae⟩

Melayu	Kelantan	Sebutan (AFA)
diam	diyae	[di.jɛ]
ayam	ayae	[a.jɛ]
demam	demae	[də.mɛ]
tebuan	tebuwae	[tə.bu.wɛ]
lawan	lawae	[la.wɛ]
bulan	bulae	[bu.lɛ]
wayang	woyae	[wɔ.jɛ]
kenyang	kenyae	[kə.ɲɛ]
sembahyang	smayae	[sma.jɛ]

⟨-aham⟩, ⟨-ahan⟩, ⟨-ahang⟩ → ⟨-aehae⟩

Semua perkataan yang berakhir dengan ⟨-aham⟩, ⟨-ahan⟩ atau ⟨-ahang⟩ ditukarkan kepada ⟨-ahae⟩

Melayu	Kelantan	Sebutan (AFA)
paham	paehae	[pɛ.hɛ]
tahan	taehae	[t.ɛ.hɛ]
Pahang	Paehae	[pɛ.hɛ]

⟨-aman⟩, ⟨-anan⟩, ⟨-angan⟩ → ⟨-aemae⟩, ⟨-aenae⟩, ⟨-aengae⟩

Semua perkataan yang berakhir dengan ⟨-am⟩, ⟨-an⟩ atau ⟨-ang⟩, walaupun ditambah imbuhan ⟨-an⟩, tetap ditukarkan kepada ⟨-ae⟩; yakni daripada ⟨-aman⟩, ⟨-anan⟩ atau ⟨-angan⟩ ditukarkan masing-masing kepada ⟨-aemae⟩, ⟨-aenae⟩ dan ⟨-aengae⟩

Melayu	Kelantan	Sebutan (AFA)
pinjaman	pinjaemae	[pin.d͡ʒɛ.mɛ]
makanan	makaenae	[ma.k.ɛ.nɛ]
pemajangan	pemajaengae	[pə.ma.d͡ʒɛ.ŋɛ]

Penjelasan

Lambangan ⟨ae⟩ sebagai E taling luas hanya jika asalnya dari perkataan yang berakhir dengan ⟨-am⟩, ⟨-an⟩ atau ⟨-ang⟩. Hal ini bertujuan untuk menunjukkan galur katanya (etimologi) yang berasal dari bunyi [a] berubah kepada bunyi [ɛ] yakni E taling luas, khusus disebabkan asalnya berakhir dengan huruf sengauan yakni ⟨m⟩, ⟨n⟩ dan ⟨ng⟩. Demikian berbeza daripada penggunaan lambangan ⟨è⟩ untuk perkataan yang asalnya sememangnya berbunyi E taling.

Penggunaan lambangan ⟨ae⟩ juga digunakan untuk merapatkan jurang antara penutur bahasa Melayu Kelantan dan bahasa Melayu Patani. Penutur bahasa Melayu Patani cenderung untuk menggunakan lambangan ⟨ae⟩ di kesemua bunyi E taling luas; ia bertepatan dengan pengaruh Sistem Am Transkripsi Diraja Thai di mana transkripsi ini digunakan dalam merumikan bahasa Thai, yakni huruf ⟨แ–ะ⟩, ⟨แ–⟩ ditranskripsi kepada ⟨ae⟩, maka penutur bahasa Melayu Patani juga terguna transkripsi ini dalam menulis bahasa Melayu Patani dalam tulisan rumi. Namun, untuk mengurangkan lewah, lambangan ⟨ae⟩ dalam panduan ini dihadkan seperti mana contoh di atas, selainnya ditulis menggunakan lambangan ⟨è⟩.

Jika sesuatu perkataan tidak pasti asal galur katanya, maka secara lalai (default) E taling luas hujung perkataan ditulis sebagai ⟨-ae⟩, dengan syarat sudah mencari sama ada perkataan itu memang betul-betul tiada jika hujungnya ditulis sebagai ⟨-er⟩, ⟨-el⟩ dan ⟨-ai⟩.
Misalnya:

• Untuk perkataan sbayae, dalam bahasa Melayu piawai tiada perkataan *sebayer, *sebayel atau *sebayai, maka hujungnya tetap ditulis ⟨-ae⟩
• Namun, untuk gedèbè, terdapat perkataan gedeber dalam bahasa Melayu piawai, maka E taling luas di hujung perkataan ditulis sebagai ⟨-è⟩

Bentuk lain yang kurang disarankan

Setelah menepati bahawa ⟨ae⟩ dikhaskan dari perkataan asal yang berakhir dengan ⟨-am⟩, ⟨-an⟩ atau ⟨-ang⟩, berikut bentuk yang kurang disarankan dalam menulis Bahasa Melayu Kelantan:

• Menggunakan lambangan selainnya yakni ⟨e⟩, ⟨ea⟩, ⟨ei⟩ dan ⟨ey⟩. Misalnya:

bentuk tak saran:	make, makea, makei, makey Klate, Klatea, Klatei, Klatey
padahal yang disarankan:	makae, Klatae